२२ मंसिर, काठमाडौं — मुस्ताङको उत्तरी सिमानामा रहेको कोरला भन्सार नाका जाडो सुरु हुनासाथ फेरि सुनसान बन्दै गएको छ। कडाकेको चिसोका कारण यहाँको व्यापार–व्यवसाय लगभग पूर्ण रूपमा रोकिएको छ। यसको असर व्यापारीदेखि भन्सार कर्मचारीसम्म पर्दै गएको छ भने सरकारले अपेक्षा गरेको राजस्व संकलनमा पनि अनिश्चितता बढेको छ।
चीनबाट सामान अर्डर गर्ने व्यापारी प्रायः लोमान्थाङमा बसेर काम गर्थे तर चिसो बढेपछि त्यहाँका होटल बन्द भएका छन्। स्थानीय व्यापारीहरू पोखरा र काठमाडौं झरेका छन्। मंसिरदेखि फागुनसम्म चिसो छल्न उनीहरू सहर जाने गर्छन्। चिसोका कारण मुस्ताङ भन्सार कार्यालयका कर्मचारी पनि बिरामी पर्न थालेका छन्।
यो नाका समुद्री सतहदेखि करिब ४ हजार ६ सय मिटर उचाइमा छ। चिसोका कारण मालवाहक कन्टेनरहरूले सीमापारी सामान लिन जान पनि नसकेको भन्सार कार्यालयका अधिकृत रमेश खड्काले बताए। व्यापारीहरूले केही महिनाका लागि सामान अर्डर रद्द गरेका छन्। कोरला नाकाबाट करिब ५ सय मिटर दूरीमा रहेको चीनको लिजीबाट कन्टेनरले सामान बोकेर नेपाल प्रवेश गर्छन्। भन्सार कार्यालय नेचुङमा रहेको छ, जसको उचाइ ३ हजार ९ सय मिटर हो। नेचुङबाट कोरला नाका १४ किलोमिटर टाढा पर्छ। यहाँ बिहान तापक्रम माइनस १२ डिग्रीसम्म झर्छ।
हाल ३०–४० वटा कन्टेनर मात्र जाँचपास हुन बाँकी रहेकाले अधिकतम एक साताभित्र यो काम सकिने अनुमान भन्सार कार्यालयको छ। ‘चिसोका कारण फागुनसम्म सामान आउन कठिन छ,’ खड्काले बताए। लोमान्थाङका होटल बन्द भइसकेका छन्। ‘व्यापारीहरू जाँचपासका लागि बसेका थिए, होटल बन्द भएपछि बस्ने र खाने समस्या परेको छ,’ उनले भने। भन्सार कार्यालय भने नियमित रूपमा खुला रहनेछ। चिसोले राति १० बजेदेखि बिहान १० बजेसम्म धारामा पानी जमेर नबग्ने अवस्था हुन्छ, र यो परिस्थिति फागुनसम्म रहन्छ।
भन्सार कार्यालयको वार्षिक राजस्व लक्ष्य १२ लाख १ हजार रुपैयाँ भए पनि रसुवा र तातोपानी नाका बन्द भएपछि कोरला नाका सञ्चालनमा आएपछि अहिलेसम्म ४ अर्ब ४१ करोड ५९ लाख राजस्व संकलन भइसकेको छ। यस नाकाबाट १ हजार ७ सय ६१ वटा विद्युतीय सवारीसाधन पनि भित्रिएका छन्।
रसुवा र तातोपानी नाका चाडबाडका कारण बन्द भएपछि ती नाकाबाट ल्याइने सामान कोरला हुँदै भित्रिएको थियो। गत असार २४ देखि बाढीले क्षति पुर्याएपछि रसुवा नाका ठप्प छ। कोरला नाका २१ भदौदेखि सञ्चालनमा आएको हो। रसुवा नाकासँग जोडिएको पक्की पुल ल्हेन्दे खोलाको बाढीले बगाएको थियो। त्यो नाकाबाट तयार वस्तु, फलफूल र विशेष गरी विद्युतीय सवारीसाधन आयात हुने गर्थे। दिनमा करिब एक सय कन्टेनर ओहोरदोहोर हुन्थे। तर अहिले आयात पूर्ण रूपमा रोकिएको छ। नाका कहिले खुल्ने भन्ने स्पष्ट नभएको रसुवा भन्सार कार्यालयका प्रमुख अधिकृत तुलसीप्रसाद भट्टराईले बताए। उनका अनुसार बीचब्रिज निर्माण सकिएको र सिसी क्यामेरा तथा गेट निर्माण भइरहेको छ, तर यस आर्थिक वर्षको मंसिरसम्ममा मात्रै करिब २० अर्ब राजस्व गुमिसकेको छ।
मंसिरमा पनि नाका सञ्चालन नहुने देखिएकाले यो महिनाको राजस्व संकलन पनि शून्य रहने भट्टराईको भनाइ छ। ‘दसैं–तिहारकै बेला नाका बन्द हुँदा ठूलो राजस्व गुमियो, अहिले जाडोका लुगा आउने समय हो, यही बेला पनि राजस्व बढ्ने हो,’ उनले भने। स्याफ्रुबेंसी–नाकासम्मको १६ किलोमिटर सडक पनि समस्याग्रस्त छ। सडक एकतर्फी सञ्चालनमा भएकाले नाका खुले पनि ठूलो कन्टेनरलाई आवतजावतमा कठिनाइ हुने भट्टराईले बताए।
बाढीले क्षति पुर्याएपछि भन्सार यार्डमा मर्मतसम्भार हुन नसकेको भट्टराईले जानकारी दिए। इन्टरमोडल यातायात विकास समितिमार्फत काम हुनुपर्ने भएकाले पत्राचार गरे पनि काम अगाडि नबढेको उनले बताए। नाका पाँच महिनादेखि बन्द हुँदा स्थानीयको रोजीरोटीसमेत प्रभावित भएको भन्सार कार्यालयको भनाइ छ। रसुवा भन्सार कार्यालयको वार्षिक राजस्व लक्ष्य ४० अर्ब १६ करोड रहेकोमा नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु भएयता एक रुपैयाँ पनि संकलन हुन सकेको छैन।
यस्तै, सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी नाका पनि पहिरोका कारण पटक–पटक बन्द हुँदै आएको छ। गत ८ असोजदेखि पुनः सञ्चालनमा आए पनि पर्याप्त कन्टेनर प्रवेश गर्न सकेका छैनन्। चीनले उताबाट पर्याप्त संख्यामा कन्टेनर पठाएको छैन। ‘आइतबार र बुधबार मात्र विद्युतीय गाडी तथा पार्टपुर्जा आउँछन्, अन्य दिन तयारी वस्तु र फलफूल ल्याउने कन्टेनर भित्रिन्छन्,’ तातोपानी भन्सार कार्यालय लार्चाका सूचना अधिकारी तुलबहादुर पाण्डेले बताए। अहिले दिनको २०–२५ कन्टेनर मात्रै आउँछन्, पहिले ३०–४० कन्टेनर एकै दिनमा भित्रिन्थे। निर्माण कार्य भइरहेकाले कन्टेनर संख्या घटेको जानकारी उनले दिए। ‘यतिबेला तयारी वस्तु, दसैंमा रोकिएका सामान र जाडोका कपडा पनि भित्रिरहेका छन्,’ उनले बताए। साउनमा यो नाका केही दिन मात्र खुलेको र भदौ महिनाभर बन्द भएको पाण्डेले बताए। ‘त्यसैले राजस्व लक्ष्य भेट्ने अवस्था छैन,’ उनले भने। चाडबाडका सामान कोरला नाकाबाट भित्रिएको थियो।
यसो हुँदाहुँदै पनि तातोपानी भन्सार कार्यालयले वार्षिक राजस्व लक्ष्य २४ अर्ब ४७ करोड ८५ लाख रहेकोमा हालसम्म ५ अर्ब १६ करोड १८ लाख राजस्व संकलन गर्न सकेको छ।
सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी नाका पटक–पटक पहिरोका कारण अवरुद्ध भई बन्द भएर गत ८ असोजदेखि पुनः सञ्चालनमा आएको हो, तर यस नाकाबाट पर्याप्त कन्टेनर भित्रिन सकेका छैनन् । चीनले उताबाट धेरै कन्टेनर पठाउने गरेको छैन । नाकाबाट सामान राम्ररी आउन नसकेको तातोपानी भन्सार कार्यालय, लार्चाका सूचना अधिकारी तुलबहादुर पाण्डेले बताए ।
‘सातामा दुई दिन आइतबार र बुधबार विद्युतीय गाडी र गाडीका पार्टपुर्जा भित्रिने गरेको छ,’ उनले भने, ‘अन्य दिन तयारी वस्तु, फलफूल बोकेका कन्टेनर भित्रिन्छन् ।’ अहिले दिनको २०–२५ वटा कन्टेनर नेपाल भित्रिने गरेका छन् । ‘यो संख्या निकै कम हो,’ उनले भने, ‘पहिले ३०–४० वटासम्म एकै दिनमा आउने गर्थे ।’ खासातिर निर्माणको काम भइरहेकाले कम कन्टेनर पठाइएको जानकारी पाएको उनले सुनाए । ‘अहिले तयारी र दसैंमा रोकिएका सामान पनि आइरहेका छन्,’ पाण्डेले भने, ‘जाडोका लत्ताकपडा पनि भित्रिरहेका छन् ।’ साउनमा यो नाका ५/६ दिन मात्र खुल्यो । भदौ महिनाभर ठप्प भयो । ‘त्यसैले राजस्वको लक्ष्य भेट्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘चाडबाडका बेला यताबाट आउने सामान कोरला नाकाबाट नेपाल भित्रियो ।’
यस भन्सार कार्यालयको वार्षिक राजस्व संकलन लक्ष्य २४ अर्ब ४७ करोड ८५ लाख रुपैयाँ रहेकामा अहिलेसम्म ५ अर्ब १६ करोड १८ लाख रुपैयाँ मात्र संकलन भएको छ ।
